Ubuntu Server Kurulumu ve İlk Yapılandırma

Ubuntu Server kurulumu, metin tabanlı Subiquity kurulum sihirbazıyla yapılır ve dil, klavye, ağ, disk, kullanıcı hesabı ile OpenSSH adımlarını geçtiğinizde tamamlanır. NVMe diskli bir sunucuda tüm süreç 10-15 dakika sürer. Ubuntu 24.04 LTS, sunucu tarafında en yaygın kullanılan dağıtımdır; belgelendirmesi geniş, paket deposu güncel ve destek süresi beş yıldır.

Bu rehber hem sıfırdan ISO ile kurulum yapanlar hem de sağlayıcı panelinden işletim sistemini yeniden kuranlar için yazıldı. Kurulumdan sonra sunucuyu üretime hazır hâle getiren yapılandırma adımlarını da içeriyor.

Neden Ubuntu Server ve Neden LTS?#

Ubuntu’nun sunucu tarafındaki yaygınlığı pratik bir avantaj sağlar: karşılaştığınız hemen her hata daha önce birileri tarafından yaşanmış ve çözümü yazılmıştır. Paket deposu geniştir, üçüncü taraf yazılımlar öncelikli olarak Ubuntu için paketlenir.

LTS (Long Term Support) sürümler iki yılda bir, nisan ayında yayımlanır ve beş yıl boyunca güvenlik güncellemesi alır. Ara sürümler yalnızca dokuz ay desteklenir; bir sunucuyu yılda bir kez yükseltmek zorunda kalmak istemezsiniz. Bu yüzden sunucu kurulumlarında istisnasız LTS hattı seçilir.

Kurulum Öncesi Hazırlık#

İki farklı senaryo var ve hangisinde olduğunuzu bilmek zaman kazandırır:

Senaryo 1: Sağlayıcı panelinden yeniden kurulum#

Kiralık bir sunucuda çoğu zaman hazır imaj sunulur. Panelden Ubuntu 24.04 LTS imajını seçip yeniden kurulum başlatırsınız; sihirbaz adımlarını geçmenize gerek kalmaz. Kurulum bittiğinde e-postayla yeni root parolası gelir. Bu, en hızlı yoldur.

Senaryo 2: ISO ile manuel kurulum#

Fiziksel sunucuda ya da kendi sanallaştırma altyapınızda kurulum yapıyorsanız ISO dosyasını indirip önyüklenebilir medya hazırlarsınız. Bu durumda aşağıdaki sihirbaz adımlarını takip edeceksiniz.

Kurulum Sihirbazı Adım Adım#

1. Dil ve klavye düzeni#

   Sistem dili olarak English seçmek pratik bir tercihtir: hata mesajlarını arattığınızda çok daha fazla sonuç bulursunuz. Klavye düzenini ise Turkish olarak ayarlayabilirsiniz.

2. Kurulum türü#

   “Ubuntu Server” seçeneğini işaretleyin. “Ubuntu Server (minimized)” yalnızca konteyner tabanlı özel senaryolar içindir; standart araçların bir kısmı gelmez.

3. Ağ yapılandırması#

   Çoğu ortamda DHCP ile otomatik IP alınır ve bu adımı geçmeniz yeterlidir. Sabit IP gerekiyorsa arayüzü seçip “Edit IPv4” > “Manual” diyerek adres, ağ geçidi ve DNS bilgilerini girin.

4. Proxy ve paket aynası#

   Proxy kullanmıyorsanız boş bırakın. Paket aynası (mirror) otomatik olarak size en yakın sunucuyu seçer; Türkiye’de bulunan bir sunucuda genellikle tr.archive.ubuntu.com önerilir.

5. Disk yapılandırması#

   “Use an entire disk” seçeneğini ve altındaki “Set up this disk as an LVM group” kutusunu işaretleyin. LVM, ileride bölüm büyütmeyi tek komuta indirir. Kurulum özetinde kök bölümün tüm alanı kullandığından emin olun; varsayılan olarak bir kısmı ayrılmamış bırakılabilir.

6. Kullanıcı profili#

   Adınızı, sunucu adını (hostname), kullanıcı adınızı ve güçlü bir parola girin. Buradaki kullanıcı otomatik olarak sudo yetkisi alır; artık root ile giriş yapmanız gerekmez.

7. OpenSSH kurulumu#

   “Install OpenSSH server” kutusunu mutlaka işaretleyin. İsterseniz GitHub veya Launchpad hesabınızdan genel anahtarınızı içeri aktarabilirsiniz; bu, kurulum biter bitmez anahtarla girmenizi sağlar.

8. Snap paketleri#

   Bu ekranda hiçbir şey seçmeyin. Docker, Nextcloud gibi paketleri sonradan bilinçli biçimde kurmak, kurulum sırasında listeden işaretlemekten daha iyidir.

9. Kurulumun tamamlanması#

   Kurulum ilerlerken güncellemeler indirilir. “Reboot Now” göründüğünde kurulum medyasını çıkarıp yeniden başlatın.

Disk Bölümleme Planı#

Çoğu sunucu için varsayılan LVM’li tek bölüm doğrudur ve ek karmaşıklıktan kaçınmanızı sağlar. Ayrı bölümler yalnızca belirli senaryolarda anlamlıdır:

LVM kullandıysanız bölüm büyütmek çok kolaydır:

# Mevcut durumu görün
sudo vgdisplay
sudo lvdisplay

# Kök birime kalan tüm alanı ekleyin
sudo lvextend -l +100%FREE /dev/ubuntu-vg/ubuntu-lv
sudo resize2fs /dev/ubuntu-vg/ubuntu-lv
df -h /

Kurulumdan Sonra İlk Yapılandırma#

Sunucu açıldıktan sonra ilk bağlantıyı SSH ile kurun; yöntem SSH bağlantı rehberinde anlatılıyor. Ardından şu komutları sırayla çalıştırın:

# Sistemi güncelle
sudo apt update && sudo apt full-upgrade -y
sudo apt autoremove -y

# Sürüm ve çekirdek bilgisini doğrula
lsb_release -a
uname -r

# Zaman dilimi ve saat senkronizasyonu
sudo timedatectl set-timezone Europe/Istanbul
sudo timedatectl set-ntp true

# Sunucu adı
sudo hostnamectl set-hostname web01.ornekalanadi.com

# Temel araçlar
sudo apt install -y curl wget git htop unzip tar nano ufw

Çekirdek güncellendiyse yeniden başlatın:

[ -f /var/run/reboot-required ] && sudo reboot

Netplan ile Ağ Yapılandırması#

Ubuntu 24.04’te ağ ayarları /etc/netplan/ dizinindeki YAML dosyalarıyla yönetilir. Statik IP tanımlamak için:

network:
  version: 2
  renderer: networkd
  ethernets:
    ens3:
      dhcp4: false
      addresses:
        - 203.0.113.10/24
      routes:
        - to: default
          via: 203.0.113.1
      nameservers:
        addresses: [1.1.1.1, 8.8.8.8]

# Arayüz adını öğrenin
ip -br a

# Değişikliği önce test edin (120 saniye sonra geri alınır)
sudo netplan try

# Sorun yoksa kalıcı uygulayın
sudo netplan apply
ip -br a

apt ile Paket Yönetimi Temelleri#

# Paket listesini güncelle
sudo apt update

# Kurulu paketleri yükselt
sudo apt upgrade -y          # bağımlılık değişimi olmayan yükseltmeler
sudo apt full-upgrade -y     # gerekirse paket kaldırıp yükseltir

# Paket kurma / kaldırma
sudo apt install -y nginx
sudo apt remove nginx        # yapılandırmayı bırakır
sudo apt purge nginx         # yapılandırmayı da siler

# Arama ve bilgi
apt search redis
apt show nginx
apt list --installed | grep php

# Gereksizleri temizle
sudo apt autoremove -y
sudo apt clean

Bir paketin hangi depodan geldiğini ve sürümünü görmek için apt policy paketadi komutunu kullanın. Üçüncü taraf depo eklerken imza anahtarını doğrulamayı ihmal etmeyin; imzasız depo, sisteminize istediği paketi kurabilecek bir kanal açar.

Güvenlik Yapılandırması#

Kurulum bittiğinde sunucu henüz üretime hazır değildir. Şu üç adım tamamlanmalı:

# 1) Güvenlik duvarını kapalı varsayılanla başlat
sudo ufw default deny incoming
sudo ufw default allow outgoing
sudo ufw allow 22/tcp comment 'SSH'
sudo ufw enable
sudo ufw status verbose

# 2) Otomatik güvenlik güncellemeleri
sudo apt install -y unattended-upgrades
sudo dpkg-reconfigure --priority=low unattended-upgrades

# 3) Fail2Ban
sudo apt install -y fail2ban
sudo systemctl enable --now fail2ban
sudo fail2ban-client status sshd

SSH’ı sıkılaştırma, anahtar tabanlı girişe geçme ve root erişimini kapatma adımlarının tamamı VDS ilk ayarlar sayfasında. Güvenlik duvarı kurallarını derinleştirmek isterseniz UFW ve iptables rehberi ayrıntılı örnekler veriyor.

Sunucuya Ne Kurabilirsiniz?#

Temel sistem hazır olduğunda sıradaki adım iş yükünüzü kurmaktır:

# Web sunucusu
sudo apt install -y nginx
sudo systemctl enable --now nginx

# Java (Minecraft 26.x için Java 25 gerekir)
# Depo ve kurulum adımları için ilgili wiki sayfasına bakın
java -version

# Docker deposu üzerinden konteyner altyapısı
sudo apt install -y docker.io docker-compose-v2
sudo systemctl enable --now docker
sudo usermod -aG docker $USER

# Veritabanı
sudo apt install -y mariadb-server
sudo mysql_secure_installation

Minecraft sunucusu kuracaksanız Java sürümü kritiktir: 26.1 ve sonrası Java 25 ister. Kurulum adımları Linux’a Java 25 kurulumu sayfasında, sunucunun kendisi ise Linux üzerinde Minecraft sunucu kurulumu sayfasında anlatılıyor. Docker ile çalışmayı tercih ederseniz Docker ile Minecraft sunucusu sayfasına bakın.

Sorun Giderme#

Kurulum sonrası ağ çalışmıyor#

Arayüz adını ip -br a ile doğrulayın; sanal sunucularda ens3, enp1s0 gibi adlar kullanılır ve yapılandırmada yanlış ad yazmak en sık yapılan hatadır. Netplan dosyasını düzeltip sudo netplan try ile test edin.

Disk beklediğinizden küçük görünüyor#

LVM’li kurulumda kök birim varsayılan olarak diskin tamamını kullanmayabilir. sudo vgdisplay çıktısındaki boş alanı lvextend ile kök birime ekleyin.

apt kilit hatası veriyor#

Arka planda otomatik güncelleme çalışıyor olabilir. Birkaç dakika bekleyin veya sudo systemctl status unattended-upgrades ile durumu kontrol edin. Kilit dosyasını zorla silmek paket veritabanını bozabilir.

Sunucu açılmıyor#

Sağlayıcının panelindeki sanal konsoldan (VNC/KVM konsolu) makineye erişin. GRUB menüsünden kurtarma moduna girip dosya sistemi kontrolü yapabilirsiniz. Günlükleri incelemek için journalctl -xb komutu ilk bakılacak yerdir.

Özetle#

Ubuntu Server kurulumu, Subiquity sihirbazının sekiz adımını geçmekten ibarettir: dil, kurulum türü, ağ, ayna, disk, kullanıcı, OpenSSH ve snap seçimi. Disk tarafında LVM’li varsayılan düzen çoğu sunucu için doğrudur ve ileride büyütmeyi kolaylaştırır. Sunucuda daima LTS sürüm kullanın; beş yıllık güvenlik desteği, yıllık yükseltme telaşından kurtarır.

Kurulum bittiğinde iş yarısı tamamlanmış olur. Sistemi güncelleyin, zaman dilimini ayarlayın, güvenlik duvarını kapalı varsayılanla başlatın, SSH’ı anahtar tabanlı girişe geçirin ve otomatik güvenlik güncellemelerini açın. Bu adımların tam kontrol listesi VDS ilk ayarlar sayfasında; komut satırına yeni başlıyorsanız Linux temel komutları sayfası günlük yönetim için gereken her şeyi örneklerle veriyor.